دستگاه اتوکلاو چیست؟ انواع دستگاه اتوکلاو آزمایشگاهی

زمانی که قرار است یک آزمایشگاه راه‌اندازی شود، لازم است دو موضوع مورد توجه قرار گیرد. اولین مبحث، ساختمان آزمایشگاه است که فضای کافی برای کار و قرار دادن تجهیزات داشته باشد و مسئله دوم، به خرید تمامی تجهیزات و امکانات مورد نیاز مربوط می‌شود که من جمله می‌توان به اتوکلاو اشاره کرد. آیا می‌دانید لازمه وجود اتوکلاو در داخل آزمایشگاه چست؟ در این مقاله هر آنچه لازم است در مورد این وسیله بدانید را پیدا خواهید کرد.

اتوکلاو چه کاربردی دارد؟

اتوکلاوها به عنوان ضدعفونی کننده بخار شناخته می شوند و معمولاً برای مراقبت های بهداشتی یا کاربردهای صنعتی استفاده می شوند. اتوکلاو دستگاهی است که از بخار تحت فشار برای از بین بردن باکتری‌ها، ویروس‌ها، قارچ‌ها و هاگ‌های مضری که بر روی وسایل در داخل مخزن تحت فشار استفاده می‌کند.

تاریخچه دستگاه اتوکلاو

قبل از هر چیز بهتر است نگاه به تاریخچه اختراع اتوکلاو داشته باشیم. اتوکلاو در سال 1879 توسط شخصی به نام چارلز چمبرلند اختراع شد. در آن زمان پزشکان به یک استریل کننده قابل اعتماد و مطمئن نیاز داشتند چرا که یکی از اقدامات بسیار مهم در انجام هر آزمایشی، استریل بودن تجهیزات مورد استفاده است. به همین دلیل زودتر از آنچه فکر کنید، مزایای دستگاه استریل بر همگان آشکار گردید و در مدت کوتاهی به یکی از لوازم ضروری در درمانگاه‌ها تبدیل شد.

 

دستگاه اتوکلاو چیست؟

دستگاه اتوکلاو چیست؟

اتوکلاو دستگاهی است که برای استریل کردن وسایل و مواد آزمایشگاهی به کار می‌رود. استریل کردن فرآیندی است که در آن میکروارگانیسم‌ها و عوامل انتقال‌دهنده آن‌ها از جمله قارچ، باکتری و ویروس از سطح اجسام پاکسازی می‌شوند. اتوکلاو این کار را از طریق روش‌های فیزیکی، شیمیایی یا با استفاده از بخار اشباع شده انجام می‌دهد.

به همین دلیل است که نام دیگر اتوکلاو، دستگاه استریل‌کننده است. استریلیزاسیون در واقع، گروهی از فرآیندهایی هستند که برای انجام خدمات بهداشتی مانند استریلیزاسیون مواد، محیط کشت و دستگاه‌ها مطابق با شرایط سخت گندزدایی صورت می‌گیرند.

البته لازم می‌دانیم در همین قسمت یک نکته مهم را بیان کنیم. برخی از افراد تصور می‌کنند استریل کردن، همان ضدعفونی وسایل است اما این تصور غطی است. در استریل کردن، کلیه میکرو‌ارگانیسم‌ها از بین می‌روند و از عدم وجود هر نوع میکروبی اطمینان حاصل می‌شود ولی با انجام فرآیند ضد‌عفونی، میکرو‌ارگانیسم‌هایی مثل هپاتیت‌ها از بین نمی‌روند و فقط جسم تمیز می‌شود.

انواع مختلف دستگاه اتوکلاو
  1. اتوکلاو دیگی
  2. اتوکلاوهای رومیزی
  3. اتوکلاو کشویی
  4. اتوکلاو آزمایشگاهی
  5. دستگاه اتوکلاو بیمارستانی
  6. اتوکلاو دندانپزشکی
اجزای اصلی اتوکلاو ها
  1. المنت
  2. چمبر
  3. مولد برق
  4. شیر برقی
  5. سنسور دما
  6. مخزن آب
  7. کندانسور
  8. برد الکتریکی
  9. پمپ آب
  10. شیر اطمینان
  11. پمپ وکیوم
  12. ترموستات ایمنی
  13. فن
  14. درب اتوکلاو
  15. نگهدارنده سینی

نحوه استفاده از دستگاه استریل چگونه است؟

به طور کلی اتوکلاو با برق 220 ولت و فرکانس 50 هرتز کار می‌کند. نوسانات 180 تا 220 ولت هیچ مشکلی در کارکرد اتوکلاو ایجاد نمی‌کند. توجه کنید اگر این تغییرات بیشتر از حد فوق باشد، باید یک ترانسفورماتور مناسب در آن کار بگذارید. سیم کشی آن هم باید از سیم الکتریکی به قطر 2 میلیمتر باشد.

مدل های اندیکاتور بخار یا (تست اتوکلاو):

کلاس4: یک اندیکاتور چند شاخصه است. نظیر دما و زمان.تمامی اندیکاتورها تغییرات رنگ غیر ناگهانی دارند. در این کلاس تغییر رنگ 25 درصد پارامتر ها حساس است یعنی اندیکاتوری که 4 دقیقه طول میکشد تا تغییر رنگ دهد این مدل 1 دقیقه نوسان خواهد داشت. بنابراین از دقیقه 3 به بعد بایستی شاهد تغییر رنگ تست اتوکلاو باشیم.

اندیکاتورکلاس5: این نوع اندیکاتور مثل کلاس 4، حداقل به 2 پارامتر حساس است با این تفاوت که درصد نوسان تغییر رنگ 15% است. یعنی زمان شروع تغییر رنگ از 3 دقیقه و 22 ثانیه آغاز خواهد شد.

تست اتوکلاو کلاس 6: بهترین راه از شاخص های شیمیایی برای استریل کردن است.  این نوع تست اتوکلاو حداقل به ۲ شاخص حساس است نظیر کلاس ۴ و ۵ با این تفاوت که دقت تغییر رنگ و نحوه تغییر رنگ متفاوت است. ضریب حساسیت ۶٪ و نوع تغییر رنگ آن بسیار ناگهانی است. زمان شروع تغییر رنگ از ۳ دقیقه و ۴۵ ثانیه شروع می‌شود. بجز عواملی که ذکر شد در کلاس ۶ تولید کننده‌های مختلف با استفاده از فناوریهای گوناگون اندیکاتورهای حساس به فشار، غلظت بخار و سایر عوامل را که در اندیکاتورها متنوع است تولید کرده‌اند.

بعد از راه‌اندازی اتوکلاو، می‌توانید به شیوه زیر از آن استفاده کنید:

  1. ابتدا باید داخل اتوکلاو، آب بریزید. برای آبگیری اتوکلاو باید درب دستگاه را باز کنید و سپس سینی را بیرون بکشید. تا لبه پلیت (مکس) درون آن آب بریزید.
  2. وسایل را در اتوکلاو گذاشته و درب را ببندید. در این مواقع اگر دستگاه به اندازه‌ کافی آب نداشته باشد، روی صفحه‌ نمایشگر ارور نمایان می‌شود و این یعنی ال ای دی مربوط به واتر خاموش است.
  3. وقتی اتوکلاو به اندازه کافی آبگیری شد شما می‌توانید مدت زمان استریل شده را تنظیم کنید.
  4. کلید روشن کردن را بزنید. بعد از روشن شدن دستگاه، به صورت خودکار مراحل انجام می‌شود.

 

اینفوگرافی دستگاه اتوکلاو

 در صورتی که نیاز به تغییر زمان استریل بود، دستورالعمل زیر را انجام دهید:

  1. صفحه نمایشگر به صورت 15:00 در می‌آید. مجدداً ست را بزنید تا بتوانید با کلیدهای خاموش و روشن تغییر ایجاد کنید.
  2. سپس ست را 3 بار فشار داده تا به حالت دما برگردد و آماده‌ استارت شود و این مدت تایم در حافظه ذخیره می‌شود. در این حالت المنت دستگاه روشن می‌شود.
  3. چراغ‌های هتر و واتر با رسیدن دمای دستگاه به 121 درجه سانتیگراد، روشن می‌شوند. چراغ گرم کن هتر خاموش می‌شود و تایم استریل به صورت معکوس شروع به کار می‌کند. اگر خواستید مدت زمان استریل را ببینید، کلید تایم را فشار بدهید تا مدت زمان باقیمانده از استریل را به شما نشان بدهد. بعد از 15 ثانیه خود به خود به حالت اولیه برگشته و دمای اتوکلاو را نشان می‌دهد.
  4. وقتی زمان استریل ال ای دی تمام شد، گرمکن خاموش گشته و جمله‌ پایان عملیات روی نمایشگر نمایش داده می‌شود. در این حالت باید دکمه‌ خاموش را فشار دهید تا دستگاه خاموش شود.
  5. شیر تخلیه‌ بخار روی درب را باز کنید تا بخار به طور کامل خارج شود و درجه فشار روی درب به صفر برسد.
  6. در نهایت درب اتوکلاو را باز کنید.

نکات مهم در استفاده از اتوکلاو:

  1. قبل از خشک شدن مواد نباید آن‌ها را از دستگاه خارج کرد.
  2. کافی بودن مقدار آب در دستگاه بسیار مهم است.
  3. بیشتر از سه چهارم دستگاه نباید با آب پر شود.
  4. مواد نوک تیز نباید در داخل کیسه اتوکلاو قرار بگیرند. برای این کار از ظروف مخصوص زباله‌های نوک تیز استفاده کنید تا به عنوان زباله‌های تیز و برنده دفع شوند.
  5. کیسه‌ها برای استریل شدن در اتوکلاو حتماً به صورت شل و آزاد بسته‌بندی شوند تا جریان بخار آب آزادانه در آن‌ها جریان داشته باشد.
  6. بخار، توانایی نفوذ در چربی‌ها را ندارد به همین دلیل وسایل چرب را از یک طریق دیگر استریل کنید.
  7. اگر دستگاه رسوب تشکیل داد حتما از آب مقطر استفاده کنید.
  8. اگر ظروف مایع دارید، یک سوم آن را پر کنید و بقیه را خالی بگذارید.
  9. حداقل زمان لازم برای اتوکلاو کردن 30 الی 45 دقیقه است. بعد از تمام شدن زمان استریل کردن نمونه‌ها، اول دستگاه را خاموش کنید و دریچه‌ خروج بخار را باز کنید تا فشار داخل دستگاه به صفر برسد. حتما به یاد داشته باشید که هیچگاه قبل از اینکه حرارت و فشار اتوکلاو به حال عادی برنگشته است، درب آن را باز نکنید. وقتی دریچه‌ خروجی را باز می‌کنید، صورت را از آن دور نگهدارید تا دچار سوختگی نشوید.

موارد استفاده از دستگاه اتوکلاو:

دستگاه استریل به صورت ویژه در دندانپزشکی‌ها، دامپزشکی‌ها، کلینیک‌ها، صنایع شیمیایی و صنایع مواد غذایی مورد استفاده قرار می‌گیرد. برای برخی از داروهایی مثل سرطان‌زا، رادیولوژی، مواد شیمیایی قابل تبخیر، مواد سمی و قابل اشتعال شما نمی‌توانید از اتوکلاو استفاده نمایید. دستگاه اتوکلاو برای تمیز نمودن، آلودگی‌زدایی و ذخیره‌سازی مواد، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

انواع دستگاه اتوکلاو:

  • اتوکلاو دیگی:

این نوع اتوکلاو در بیمارستان و در واحد csr استفاده می‌شود. اساس کار آن‌ با بخار آب اشباع شده است و حجم‌های متفاوتی دارد. اتوکلاوهای دیگی کاربردهای عمومی دارند ولی به علت حجم بالا و عدم وکیوم کافی، نمی‌توان برای استریل کردن هر ابزاری از آن‌ها استفاده کرد.

 

اتوکلاوهای رومیزی

  • اتوکلاوهای رومیزی:

این دستگاه دارای حجم‌های 15, 17 و 21 لیتر هستند و از لحاظ نوع مواد و وسایلی که استریل می‌کنند، به 3 کلاس (n ، s و b) تقسیم می شوند.

کلاسn: در خرید این نوع دستگاه استریل باید بسیار دقت کرد. در حالت استاندارد، این دستگاه قادر است ابزارآلات جامد بدون پوشش را استریل کند. به این ترتیب با این دستگاه، تضمینی برای استریل وسایل پوشش‌دار (مثل پارچه یا کاغذهای پزشکی) و نیز وسایل حفره‌دار وجود ندارد.

کلاسs: وسایلی که در این نوع اتوکلاو می‌توان استریل کرد، توسط کارخانه سازنده مشخص می‌شود. این دستگاه استریل می‌تواند ابزارآلات بدون پوشش جامد یا پوشش‌دار جامد، مواد نساجی مثل پارچه، گاز تک لایه و وسایل سوراخ‌دار را استریل کند.

کلاسb: این اتوکلاو تمام ابزار و وسایل پوشش‌دار جامد و بدون پوشش، مواد نساجی و ابزار سوراخ‌دار مدل ان و بی را استریل می‌کند. اتوکلاوهای این رده دارای پمپ وکیوم قدرتمندی هستند که می‌تواند تا حدود ۰/۹- بار خلأ ایجاد کنند.

  • اتوکلاو کشویی:

این نوع اتوکلاو دارای حجم‌های 2 ،5 و 8 لیتری می‌باشد و به جای چمبر جهت استریل بارها، دارای کاست‌های کشویی است که بارها داخل این کاست قرار می‌گیرند. در دندانپزشکی‌ها این نوع اتوکلاو مورد استفاده قرار می‌گیرد، ساختار این مدل از اتوکلاوهای رومیزی ساده‌تر بوده و فاقد وکیوم است.

  • دستگاه اتوکلاو آزمایشگاهی:

این دستگاه در سایزهای 10 -25- 50-75 و 100 لیتری تولید می‌شود. این دستگاه تماماً از جنس استیل است و مجهز به برد دیجیتال می باشد. همچنین دارای سیستم مصرف بهینه انرژی با راندمان بالا و سیستم کنترل پسماند دمای المنت، سیستم کنترل سطح آب الکترونیکی (قطع برق المنت در زمان کمبود آب)، گیره‌های نگهدارنده درب نشکن و آنتی‌باکتریال است.

 

اتوکلاو بیمارستانی

  • دستگاه اتوکلاو بیمارستانی:

این دستگاه به دو صورت تک درب، دو درب و گراویتی تولید شده و  دارای برد الکترونیکی دیجیتال، سیکل کاری در دمای 121 و 134 درجه سانتیگراد و دارای پرشر مکانیکی است. این دستگاه توان مصرفی برق 12 کیلو وات و سه فاز را دارد و دارای ورودی هوای اطاقک مجهز به فیلتر بیولوژی، شیر اطمینان ایتالیایی، ضخامت ورق 4 میلیمتر دارای جکت با ضخامت ورق 4 میلیمتر در ابعاد 200 و 300 لیتری تولید می‌شود. اتوکلاو بیمارستانی دارای 12 ماه گارانتی و ده سال خدمات پس از فروش می‌باشد.

مشخصات اتوکلاو دندانپزشکی:

این دستگاه دارای درب تمام اتوماتیک و همچنین قابلیت باز شدن درب به صورت دستی می‌باشد. اتوکلاو دندانپزشکی دارای مخزن تمام استیل، بدنه ورق فولادی با رنگ الکترواستاتیک ضد خش بوده و از برد الکترونیکی هوشمند تمام فارسی و اعلام خطای دستگاه بر روی ال سی دی برخوردار است.

 

اجزای اصلی اتوکلاو

اجزای اصلی اتوکلاو:

  • المنت:

المنت در برخی از دستگاه ها، دور چمبر پیچیده و با ایجاد حرارت باعث تبدیل آب سرد به گرم و در نهایت بخار تبدیل می‌شود.

  • چمبر:

محلی است که وسایل را در داخل آن قرار می‌دهند و عمل استریل‌سازی در آن صورت می‌گیرد.

  • مولد برق:

در برخی از انواع اتوکلاوها مولد بخار وجود دارد که آب را به بخار تبدیل کرده و به چمبر هدایت می‌کند.

  • شیر برقی:

بسته به نوع دستگاه استریل، تعداد شیربرقی متفاوت است و عمل باز و بسته کردن مجاری و منافذ مختلف دستگاه را در طول مراحل مختلف یک سیکل برعهده دارند.

  • سنسور دما:

یک ابزار مکانیکی است که میزان فشار بخار را در محفظه استریلیزاسیون و در محفظه بیرونی نشان می‌دهد و مقادیر را جهت کنترل به برد دستگاه ارسال می کند.

  • مخزن آب:

این مخرن جهت ذخیره آب لازم برای استریل کردن مواد داخل دستگاه اتوکلاو است.

  • کندانسور:

به صورت یک میله فلزی و مارپیچ است که بخارها با عبور از آن به مایع تبدیل می‌شوند و به داخل مخزن آب مصرفی می‌ریزند.

  • برد الکتریکی:

کلیه عملیات پردازش و کنترل دستگاه و صدور فرمان‌ها به شیرهای برقی در این قسمت انجام می‌شود.

  • پمپ آب:

آب مقطر را از مخزن به چمبر یا مولد بخار پمپ می‌کند.

  • شیر اطمینان:

برای ایمنی بیشتر سیستم، شیر اطمینان در آن تعبیه شده تا در صورتی که فشار از حد آستانه بالاتر رود، وارد عمل شده و باعث تخلیه بخارها شود.

  • پمپ وکیوم:

در برخی از اتوکلاوها پمپ وکیوم وجود دارد و عمل وکیوم و مکش را انجام داده و باعث ایجاد فشار منفی در چمبر می‌شود.

  • ترموستات ایمنی:

برای ایمنی الکتریکی بیشتر سیستم، از ترموستات جهت قطع برق کلی سیستم استفاده می‌شود.

  • فن:

در برخی دستگاه‌ها جهت خنک کردن سیستم داخلی از فن استفاده می‌شود.

  • درب:

درب دستگاه، محفظه استریلیزاسیون را از محیط خارجی جدا می‌کند و مجهز به ابزاری است که در زمان بالا رفتن فشار داخل محفظه از باز شدن درب دستگاه جلوگیری می‌کند.

  • نگهدارنده سینی:

در داخل چمبر، سینی‌ها قرار داده می‌شوند و ابزار استریل را روی آن می‌چینند.

هزینه خرید اتوکلاو:

یکی از سوالاتی که کاربران و مشتریان برای خرید اتوکلاو از ما می‌پرسند، بحث هزینه‌ای است که باید برای این دستگاه پرداخت شود. به طور کلی نوع دستگاه، امکانات موجود در آن و برند سازنده، از جمله مهمترین عواملی هستند که بر قیمت دستگاه استریل‌کننده تاثیر می‌گذارند.

امیدواریم در این مقاله تجهیزات پزشکی دانش توانسته باشیم کمکی به شما و جامعه پزشکی کرده باشیم. با آرزوی توفیق روز افزون برای شما کاربران گرامی، موفق و موید باشید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.